خبرگزاری مهر، گروه استانها - محراب علوی: تابستان خوزستان تنها فصل گرمای سوزان نیست؛ فصلی است که در دل نخلستانهای آبادان، خرمشهر، شادگان، کارون، ماهشهر و بهبهان، زندگی با طعم شیرین خارک، رطب و خرما جریان پیدا میکند. نخلهایی که سالها در برابر آفتاب تند، خاک گرم و شرجی نفسگیر ایستادهاند، امروز با خوشههای طلایی و قهوهای خود، پیامآور تلاش هزاران نخلدار هستند.
صبح زود در نخلستان، پیش از آنکه دمای هوا از مرزهای طاقتفرسا عبور کند، کار آغاز میشود. نخلدار با دستانی آشنا به پوست زبر تنهها، راه خود را تا ارتفاع نخل باز میکند تا خوشههایی را برداشت کند که نتیجه ماهها مراقبت، آبیاری، گردهافشانی و صبوری است. در این سرزمین، نخل بخشی از هویت، اقتصاد و فرهنگ خانوادگی جنوب خوزستان به شمار میرود.
روزهایی که دمای هوا در برخی مناطق از ۵۰ درجه سانتیگراد عبور میکند، نخلداران خوزستانی همچنان در نخلستانها حاضرند. رطوبت بالای هوا، گرمای شدید، دشواری برداشت در ارتفاع، هزینههای تولید و ضرورت توسعه بازارهای فروش، بخشی از واقعیتهای این حرفه دیرینه است اما استمرار فعالیت نخلداران نشان میدهد این بخش همچنان یکی از مهمترین پایههای تولید کشاورزی خوزستان محسوب میشود.
میان آفتاب، خوشههای امید
در شهرستان کارون، برداشت خارک، رطب از نخلستانها آغاز شده است؛ محصولی که پس از طی مراحل مختلف رسیدگی، در بازارهای محلی، استانی و ملی و حتی بازارهای صادراتی عرضه میشود.
ماجد شادگردی، نخلدار شهرستان کارون که بیش از ۱۵ سال است حرفه پدری خود را دنبال میکند، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: امسال برداشت خرما، خارک و رطب در شهرستان کارون وضعیت خوبی دارد و کیفیت رطب نیز مطلوب است.
وی با اشاره به فعالیت خود در نخلستان خانوادگی افزود: در این زمین حدود ۴۰۰ اصله نخل از رقم استعمران وجود دارد. نخلداری کاری است که از گذشته در خانواده ما جریان داشته و ما نیز تلاش کردهایم آن را ادامه دهیم.
شادگردی ادامه داد: برداشت محصول در گرمای شدید خوزستان آسان نیست. نخلدار از ابتدای سال تا زمان برداشت، مراحل مختلفی را پشت سر میگذارد و هر کدام از این مراحل نیازمند هزینه، دقت، نیروی کار و تجربه است.
وی گفت: گرمای بالا، رطوبت، هزینه نگهداری نخلستان، تأمین نیروی کار و حمل محصول، مواردی است که نخلدار با آن مواجه میشود. با این حال، وقتی خوشههای رطب و خرما به مرحله برداشت میرسد، زحمت یک ساله نخلدار به ثمر مینشیند.
این نخلدار کارونی بیان کرد: رقم استعمران از ارقام مهم تجاری خوزستان است و بازار مناسبی دارد. اگر موضوع بستهبندی، فرآوری، فروش مستقیم و توسعه صادرات بیشتر مورد توجه قرار گیرد، سود حاصل از تولید میتواند سهم بیشتری برای نخلداران داشته باشد.
وی افزود: نخلستانها نیازمند توجه مستمر هستند. هر اقدامی که به کاهش هزینه تولید، بهبود آبیاری، تأمین نهادهها و تسهیل فروش محصول منجر شود به ماندگاری نخلدار در این حرفه کمک خواهد کرد.
کارون؛ قطبی اثرگذار در تولید خرمای خوزستان
شهرستان کارون پس از شادگان یکی از قطبهای مهم تولید خرمای مرغوب در خوزستان به شمار میرود. وجود نخلستانهای گسترده، تجربه چندین نسل از بهرهبرداران، تنوع ارقام تجاری و نزدیکی به بازارهای مصرف، ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه این بخش فراهم کرده است.
سید نورالله موالیزاده، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کارون در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: شهرستان کارون پس از شادگان، قطب تولید انواع خرمای مرغوب و باکیفیت در استان خوزستان است.
وی افزود: حدود سه هزار هکتار از اراضی این شهرستان به کشت انواع نخیلات اختصاص دارد. ارقام برحی، استعمران، زاهدی، مجهول و بریم از مهمترین ارقام موجود در نخلستانهای شهرستان کارون هستند.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کارون گفت: برداشت خارک و رطب در خوزستان از اواخر تیرماه آغاز میشود. این روند با برداشت رقم زودرس حلاوی شروع شده و پس از آن، برداشت خارک، رطب و خرما در دیگر ارقام ادامه پیدا میکند.
موالیزاده با اشاره به مسیرهای عرضه محصول بیان کرد: خرمای خوزستان علاوه بر بازار داخلی به بازارهای خارجی نیز راه پیدا کرده است. صادرات محصول به کشور ترکیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان انجام میشود که این موضوع ظرفیت قابل توجه خرمای خوزستان در بازارهای منطقه را نشان میدهد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان کارون تأکید کرد: تولید صرفاً پایان کار نیست. باید زنجیره ارزش محصول از نخلستان تا بازار تقویت شود. توسعه سردخانهها، صنایع بستهبندی، فرآوری، بازاررسانی و صادرات، نقش مهمی در افزایش درآمد نخلداران دارد.
جایگاه دوم کشور در تولید خرما
آمارهای بخش کشاورزی نشان میدهد خوزستان از لحاظ وسعت نخلستانها در رتبه چهارم کشور قرار دارد اما به سبب بهرهوری بالاتر، جایگاه دوم تولید خرما در ایران را به خود اختصاص داده است؛ موقعیتی که اهمیت اقتصادی نخلستانهای استان را دوچندان میکند.
جواد سلطانی کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان با اشاره به آخرین آمارنامه وزارت جهاد کشاورزی اظهار کرد: خوزستان با دارا بودن ۴۱ هزار هکتار نخلستان و تولید بیش از ۴۰۰ هزار تن انواع خرما، خارک و رطب، پس از استانهای سیستان و بلوچستان، کرمان، فارس در جایگاه چهارم وسعت نخلستانها قرار دارد اما از نظر میزان تولید، رتبه دوم کشور را به خود اختصاص داده است.
وی افزود: عملکرد نخلستانهای خوزستان از میانگین کشوری و جهانی بالاتر است. در حالی که میانگین عملکرد جهانی حدود هفت تن در هکتار گزارش شده، این شاخص در نخلستانهای خوزستان طی سال ۱۴۰۳ به ۱۰ تن در هکتار رسیده است.
این بهرهوری از یک سو بیانگر تجربه نخلداران، اقلیم مناسب، تنوع ارقام، ظرفیت خاک و مدیریت تولید است اما از سوی دیگر مسئولیت دستگاههای متولی را برای صیانت از این سرمایه ارزشمند بیشتر میکند. افزایش بهرهوری نباید سبب شود نیازهای نخلدار در حوزه آب، نوسازی نخلستانها، آموزش، بیمه، تأمین تجهیزات و حملونقل محصول نادیده گرفته شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان گفت: بیش از ۹۰ درصد خرمای استان در شهرستانهای آبادان، خرمشهر، شادگان، کارون، ماهشهر و بهبهان تولید میشود. استعمران، برحی، بریم و یوزی قرمز از ارقام تجاری و مهم استان هستند.
سلطانی کاظمی افزود: بیشترین حجم خارک و رطب تولیدی مربوط به ارقام برحی و استعمران است. برداشت ارقام زودرس مانند حلاوی از هفته آخر تیرماه آغاز شده و برداشت نوبرانه خارک و رطب استعمران نیز در حال انجام است.
وی تصریح کرد: پیشبینی میشود حدود ۲۵ درصد خرمای تولیدی استان به صورت خارک و رطب وارد بازار شود. با توجه به شرایط مساعد جوی و تأمین آب، انتظار میرود کیفیت و کمیت محصول افزایش یابد و تولید خارک و رطب تازهخوری به ۱۰۰ هزار تن برسد. مجموع خرمای تولیدی استان نیز میتواند به رکورد ۴۵۰ هزار تن دست پیدا کند.
ضرورت همافزایی برای ارزش افزوده بیشتر
خرمای خوزستان تنها یک محصول خام نیست. از بستهبندی خرما تا تولید شیره، خمیر خرما، فرآوردههای شیرینیپزی، خوراک دام و محصولات جانبی، ظرفیتهای فراوانی برای توسعه صنایع وابسته وجود دارد. بخش قابل توجهی از فرصتهای اشتغال در مناطق جنوبی استان نیز میتواند با تکمیل این زنجیره تقویت شود.
اجد مطوریان، معاون انجمن خرمای خوزستان درباره قیمت تعیینشده برای خرید خرما از نخلداران اظهار کرد: قیمت خرید خرمای استعمران از کشاورزان و نخلداران در سال جاری ۹۰۰ هزار ریال تعیین شده که نسبت به سال گذشته حدود ۱۰۰ درصد افزایش دارد. هزینه حملونقل نیز بر عهده خریدار خواهد بود.
وی افزود: با توجه به ظرفیت بالای تولید در استان، پیشبینی میشود امسال بین ۳۶۰ تا ۴۰۰ هزار تن خرما در خوزستان برداشت شود که سهم شهرستانهای آبادان و خرمشهر از این میزان حدود ۱۴۶ هزار تن است.
برآوردهای ارائهشده از سوی فعالان بازار و بخش اجرایی ممکن است با توجه به زمان اعلام آمار، نوع محصول مورد محاسبه، تفکیک خارک، رطب و خرمای نهایی متفاوت باشد اما آنچه روشن است، افزایش ظرفیت تولید خوزستان و لزوم ایجاد سازوکار دقیق برای مدیریت عرضه و تقویت بازار، حمایت از نخلداران است.
مطوریان ادامه داد: از مجموع خرمای تولیدشده در آبادان و خرمشهر، حدود ۱۰۰ هزار تن در فرآیندهای بستهبندی و صنایع مرتبط مورد استفاده قرار میگیرد. این ظرفیت نقش مهمی در ایجاد اشتغال برای کارگران بخش بستهبندی دارد.
وی با اشاره به بازارهای صادراتی گفت: کشورهای حاشیه خلیج فارس و کانادا از جمله مقاصد صادراتی خرمای تولیدشده در خوزستان هستند.
معاون انجمن خرمای خوزستان تصریح کرد: توسعه بازارهای صادراتی، تقویت زیرساختهای بستهبندی و کاهش هزینههای جانبی میتواند به افزایش ارزش افزوده خرمای خوزستان و بهبود وضعیت اقتصادی نخلداران و فعالان این حوزه کمک کند.
از نخلستان تا بازارهای جهانی
اگرچه خوزستان در تولید خرما جایگاه ارزشمندی دارد، حفظ این جایگاه نیازمند نگاه جامع به همه حلقههای زنجیره تولید است. نخلدار باید محصول خود را با اطمینان از فروش، قیمت منصفانه، هزینه حمل قابل مدیریت، دسترسی به صنایع فرآوری و بازار صادراتی پایدار برداشت کند.
توسعه پایانههای صادراتی، بهبود زیرساختهای نگهداری، تجهیز سردخانهها، تقویت واحدهای فرآوری، حمایت از برندهای محلی، کاهش واسطهگری غیرضروری، ارائه آموزشهای نوین باغداری و توسعه روشهای بهینه آبیاری، میتواند سهم خرمای خوزستان را در بازارهای داخلی و بینالمللی افزایش دهد.
نخلستانهای خوزستان، روایت ایستادگی مردمی هستند که در سختترین شرایط اقلیمی، چراغ تولید را روشن نگه داشتهاند. این نخلها در کنار رودها، در حاشیه شهرها، در دل روستاهای جنوب، شناسنامهای زنده از پیوند انسان، خاک، آب و آفتاب محسوب میشوند.
امروز که پیشبینی تولید ۴۵۰ هزار تن خرما برای خوزستان مطرح است، فرصت مناسبی فراهم شده تا نگاهها از تولید صرف فراتر رود. هر خوشه خرما میتواند نشانهای از توان کشاورزی خوزستان باشد؛ توانی که با برنامهریزی دقیق، حمایت هدفمند، توسعه صنایع تبدیلی و گسترش صادرات، میتواند بیش از گذشته به اشتغال پایدار، رونق اقتصادی و حفظ میراث نخلداری در جنوب ایران منجر شود.
۱۷:۳۹ - ۱۴۰۵/۰۵/۲۸
نظر شما